Svijet i(za) nas?

Brodograditelji su majstori preživljavanja i umjetnici koji rade na ogromnoj skulpturi koja se zove "Brod" ... (Vilim Halbarth)

Serija izložbi pod jedinstvenim nazivom ,,Svijet za nas " hrvatskog vajara Vilima Halberta (Vilim Halbarth) prikazanih tokom 2010-2012 g. nastaje na ideji odbrane političkog i radnog identiteta zajednice, u ovom slučaju žitelja i radnika grada Trogira čije je ekonomsko i egzistencijalno uporište vekovima bila razvijena industrija brodogradnje. Trenutna situacija u kojoj se našla ova delatnost, kao važan deo istorije grada iz koga autor potiče, sagledana je u kontekstu socijalnih problema i protivrečnosti sa kojima se suočava zemlja u tranziciji. U okolnostima privatizacije nekada društvene svojine, zanatske veštine negovane i unapređivne iz generacije u generaciju, sa stanovišta novih zahteva prestaju da budu poželjne, dok se tradicionalna proizvodnja postepeno gasi. U duhu osećanja pripadnosti i solidarnosti, ali i bliska ideji socijalne skulpture, bila je autorova odluka da u okruženju trogirskog brodogradilišta, u direktnom susretu i komunikaciji sa brodograditeljima koncipira i izvodi svoje radove, čime se de facto proces nastanka umetničkih radova izjednačio sa proizvodnjom radnika u postrojenjima. Iz neposrednog kontakta sa radnicima, njihovim načinom života i rada sa materijalima, Halbertov projekat razvija se kao umetnički govor o neophodnosti očuvanja kako kulturne istorije i tradicionalnih zanatskih delatnosti, tako i , dostojanstva u svakodnevnom životu, konačno i vizije o budućnosti grada.

Jezgro najnovije ambijentalne instalacije naslovljene ,,Svijet (i)za nas?" čine četiri grupe skulptura raznorodnih formalnih karakteristika i formata u rasponu od svedenih skulptura koje najavljuju potentnost navalske industrije, preko zidnih kompozicija od prefabrikovanih varenih metalnih elemenata, sve do radova apstrahujućih formi nastalih od spletova industrijskih cevi različite namene. Krme i pramci u osnovnim obrisima, dok su još samostalni elementi, izvan celovitog i konačnog tela broda, osnovna su tema prve skupine skulptura. Nastale specifičnim kombinovanjem metalnih zaobljenih formi sa sferičnim ili kubičnim kamenim elementima ovi radovi upućuju na moć brodske industrije i plovidbe u prošlosti. Prelomljeni lukovi pojedinih skulptura evociraju otvore i svodove sakralnih građevina, pre svih gradske katedrale, a svojom lakoćom i svedenošću suprotstavljaju se efektima punoće i težine kamena. Kao kontrapunkt oblim strukturama koje predstavljaju telo i krme brodova dinamično se uzdižu piramidalne uglaste forme kran dizalica koje upućuju na aktivni princip brodogradnje.

Iskustva postmininalističke skulpture ugrađena su u umetnikov opus ne samo kao fascinacija objektima industrijske namene, jednostavnim geometrijskim obrascima i igrom sa odbačenim materijalima pronađenim među proizvodnim otpadom, već i u smislu serijalnosti radova i insistiranja na dualizmima, bilo da je u pitanju priroda materijala, primarna forma ili tematska vezanost za simbolička tumačenja kompleksnih odnosa muško-ženskog principa. U tom kontekstu moguće je posmatrati i drugu grupu skulptura sačinjenih od metalnih ploča falusoidnih formi iz čijih se otvora u različitim pravcima raspršuju žičani snopovi sa metalnim kuglama na zavšecima. Efekti nezaustavljivo potentnog i napregnutog pokreta čine da ove strukture asociraju na skulpturu kinetičkih svojstava iako su svi njihovi elementi u osnovi statični. Varijabilnost formi kreće se od jednostavne igre osnovnih elemenata – ploča sa kružnim otvorima i odgovarajućih sferičnih oblika koji se iz njih oslobađaju i nedvosmisleno simbolizuju plodnost, do višestruko isprepletenih snopova koji tvore neprekinute lance i obrazuju kompleksne strukture poput maketa unutrašnje strukture atoma i njegovih čestica.

Arhitektonika treće grupe skulptura, zidnih instalacija nastalih varenjem ostataka koji otpadaju prilikom sečenja gvožđa takođe počiva na istraživanju odnosa punoća/praznina, pozitiv/negativ ili čak zanatska proizvodnja/umetničko stvaranje. Uokvirene u pravougaone ramove, one svojom linearnom naracijom upućuju na uglaste forme staroslovenskog pisma, glagoljice dok je belina zida jednovremeno ekploatisana i kao kontrastna podloga i kao površina na kojoj se reflektuju složeni spletovi pojedinačnih delova. Kao znamenja konstrukcijskog umeća, ove asocijativne forme rekreiraju tipografiju autentičnog srednjevekovnog pisma povezujući neprekinuti tok razvoja jezika sa istorijskim i delatnim kontinuitetom industrije brodogradnje.

Četvrtu grupu skulptura čine isprepletane, različito obojene metalne cevi koje osim direktne evokacije mehaničke strukture broda upućuju i na kompleksnost veštine i znanja koje je potrebno uložiti, a napora i snage upotrebiti da bi se izgradio brod. Ujedno, ova zamršena povezanost mogla bi biti metafora zajedničkog rada i nadmoći kolektivne produktivne aktivnosti u odnosu na teškoće koje nosi trenutno stanje. Umetnik ovim radovima na delikatan način postavlja pitanje, ako ne i zahteva rešenje kako da se prevaziđe politička i egzistencijalna nemoć pojedinca čiju je sudbinu odredilo urušavanje produktivnosti industrije u postsocijalističkom društvu nekadašnje Jugoslavije.

Iako predstavljajaju otvorenu kritiku trenutnih socijalnih i političkih okolnosti, problemi o kojima umetnik govori, u suštini su univerzalni u svakom vremenu i prevazilaze geografske i geopolitičke odrednice. Ideja zajedničkog delovanja, proizvodnje i opstanka u budućnosti ovde je suprotstavljena pojedinačnim i kratkoročnim interesima vladajućih struktura. Radovi iz ciklusa ,,Svijet (i) za nas?" upravo se razvijaju iz verovanja da je očuvanje osnovnog životnog i radnog dostojanstva svakog čoveka jednako strateški značajno kao i briga o opstanku kulturnog identiteta, istorijskog nasleđa ili zanatske tradicije.


Sanja Todosijević